هیستوگرام در دوربین چیست و چه کاربردی دارد؟

تقریباً همه دوربین‌های دیجیتال، هنگام مشاهده عکس‌ها، یک نمودار کوچک به نام هیستوگرام را نشان می‌دهند. این نمودار می‌تواند اطلاعات مهمی درباره روشنایی و رنگ‌های تصویر به شما بدهد، اما فقط زمانی مفید است که بتوانید آن را درست بخوانید و تفسیر کنید. در این راهنما، به شما توضیح می‌دهیم هیستوگرام چیست، چطور آن را تحلیل کنید و چطور از آن برای گرفتن عکس‌های بهتر استفاده کنید.

هیستوگرام چیست؟

هیستوگرام نوعی نمودار است که نحوه توزیع داده‌های عددی را نشان می‌دهد. این نمودار برای اولین بار توسط کارل پیرسون، ریاضیدان انگلیسی، معرفی شد. هیستوگرام‌ها می‌توانند طیف وسیعی از اطلاعات را نمایش دهند؛ از جمعیت‌شناسی یک شهر گرفته تا درآمد گروه‌های سنی مختلف. به عنوان مثال، هیستوگرام زیر نحوه توزیع نمرات امتحانی دانش‌آموزان را نشان می‌دهد.

هیستوگرام در دوربین‌های دیجیتال نیز نوعی نمودار است که داده‌های عددی را نمایش می‌دهد، اما در اینجا منظور از داده‌ها، نور تصویر است. به زبان ساده، هیستوگرام دوربین عکاسی نشان‌دهنده میزان روشنایی هر پیکسل در یک عکس است. با نگاه کردن به این نمودار می‌توان فهمید که تصویر به درستی نوردهی شده یا نه.

چطور هیستوگرام دوربین دیجیتال را بخوانیم؟

در هیستوگرام دوربین، محور افقی میزان روشنایی هر پیکسل را نشان می‌دهد؛ از مشکی کامل (0٪ روشنایی) در سمت چپ تا سفید کامل (100٪ روشنایی) در سمت راست. محور عمودی تعداد پیکسل‌ها در هر میزان روشنایی را نشان می‌دهد. بنابراین هر چقدر یک قله بلندتر باشد، یعنی پیکسل‌های بیشتری با آن میزان روشنایی وجود دارند.

تصویر زیر نمونه‌های معمول هیستوگرام برای عکس‌های کم‌نور، پرنور و با نوردهی مناسب را نشان می‌دهد.

بسیاری از مبتدی‌ها اشتباهاً فکر می‌کنند وقتی هیستوگرام به سقف نمودار می‌رسد، یک قسمت از تصویر بیش از حد روشن شده است (که به آن «هایلایت سوخته» می‌گویند) و وقتی هیستوگرام به کف نمودار می‌رسد، یک قسمت از تصویر کم‌نور است (که به آن «سایه‌های بسته» می‌گویند). اما این برداشت مربوط به هیستوگرام نیست و بیشتر مربوط به ابزارهایی مثل «Luma waveform» است.

در هیستوگرام، نکته مهم کناره‌هاست. وقتی نمودار به سمت چپ می‌رسد، یعنی بعضی پیکسل‌ها خیلی کم‌نور هستند و وقتی به سمت راست می‌رسد، یعنی بعضی پیکسل‌ها بیش از حد روشن هستند. اما هیستوگرام دقیقاً نشان نمی‌دهد کدام پیکسل‌ها این‌طور هستند.

ارتفاع نمودار در وسط اهمیتی ندارد و نباید نگران قله‌ها بود. حتی اگر قله‌ها به بالای محور عمودی برسند، کاملاً طبیعی و قابل قبول است.

چطور از هیستوگرام دوربین خود استفاده کنیم؟

هیستوگرام به شما کمک می‌کند از پدیده «کلیپینگ» جلوگیری کنید. وقتی بخشی از تصویر بیش از حد روشن یا بیش از حد تاریک شود، آن نواحی به شکل سفید خالص یا مشکی خالص در عکس دیده می‌شوند و جزئیاتشان از بین می‌رود که معمولاً مطلوب نیست.

نکته مهم: هیچ هیستوگرام ایده‌آل و یکسانی برای همه عکس‌ها وجود ندارد. هر عکس هیستوگرام خاص خودش را دارد که متناسب با صحنه است. با تغییر تنالیته صحنه، شکل هیستوگرام هم تغییر می‌کند.

به عنوان مثال، هر سه تصویر زیر از نظر نوردهی کامل هستند، اما هیستوگرام‌هایشان کاملاً با یکدیگر متفاوت‌اند.

پس نگران نباشید اگر همیشه یک منحنی زنگوله‌ای کامل در هیستوگرام نبینید یا اگر گاهی با قله‌ها و شکاف‌های زیاد روبرو شوید.

در عوض، هیستوگرام را برای هرگونه ناهنجاری بررسی کنید و فقط در صورتی تنظیمات را تغییر دهید که چیزی در آن صحنه خاص نادرست به نظر برسد.

برای مثال، طبیعی است که هیستوگرام وقتی در حال عکاسی از ستارگان در آسمان شب هستید به سمت چپ متمایل شود، اما این وضعیت در عکاسی از کوه‌های پوشیده از برف مناسب نیست. حتی دیدن هیستوگرام به شکل “U” هم وقتی در حال عکاسی از یک صحنه با کنتراست بالا هستید، کاملاً قابل قبول است.

هیستوگرام متمایل به چپ

اگر هیستوگرام به سمت چپ متمایل باشد، معمولاً نشان‌دهنده کم‌نور بودن عکس است؛ یعنی تصویر پر از پیکسل‌های تاریک است. این موضوع ممکن است در صورتی که قصد داشته باشید تصویری تاریک و دراماتیک با کنتراست و سایه‌های شدید بسازید، مشکلی نداشته باشد، اما در غیر این صورت می‌توانید با ورود نور بیشتر، مشکل را برطرف کنید. برای این کار می‌توانید سرعت شاتر را کاهش دهید، دیافراگم را بازتر کنید یا ISO دوربین را افزایش دهید.

به خاطر داشته باشید هر یک از این تغییرات روی کیفیت تصویر تأثیر دارد. افزایش ISO ممکن است نویز ایجاد کند، کاهش سرعت شاتر ممکن است باعث لرزش دوربین شود و باز کردن دیافراگم می‌تواند عمق میدان را کم کند که ممکن است در صحنه خاصی مطلوب نباشد. اغلب بهتر است کمی هر سه را تغییر دهید تا یکی را بیش از حد تنظیم کنید.

هیستوگرام متمایل به راست

اگر هیستوگرام به سمت راست متمایل باشد، معمولاً نشان‌دهنده پرنور بودن عکس است؛ یعنی بخش‌های روشن تصویر بیش از حد سفید شده و تصویر پر از پیکسل‌های روشن است. اگر هدف شما عکاسی های‌کی نیست، می‌توانید دیافراگم را تنگ‌تر کنید، مدت نوردهی را کوتاه کنید یا ISO را کاهش دهید تا نور کمتری به سنسور دوربین برسد.

یک روش سریع برای کاهش یا افزایش نوردهی، استفاده از پیچ جبران نوردهی (exposure compensation) دوربین است که به شما امکان می‌دهد روشنایی را در مقادیر کوچک تنظیم کنید.

هیستوگرام جمع شده و فشرده

اگر هیستوگرام جمع شده باشد و فضای زیادی در دو طرف آن وجود داشته باشد، معمولاً نشان‌دهنده کنتراست کم است؛ یعنی تمامی تن‌ها در یک بازه محدود فشرده شده‌اند. اگر این چیزی نیست که می‌خواهید، می‌توانید با افزودن نور به صحنه، آن را اصلاح کنید. اگر این امکان وجود ندارد، شاید بتوانید قاب‌بندی را تغییر دهید تا سایه‌ها عمیق‌تر و هایلایت‌ها شدیدتر شوند. اگر این هم ممکن نباشد، همیشه می‌توانید در پس‌پردازش اصلاح کنید.

تا زمانی که هیچ کلیپینگی رخ نداده و تمام جزئیات در سایه‌ها و هایلایت‌ها حفظ شده‌اند، می‌توان هر مشکل کنتراست را در پس‌پردازش اصلاح کرد. فقط کافی است با فرمت RAW و بدون فشرده‌سازی عکس بگیرید. فایل‌های RAW اطلاعات بیشتری در اختیار شما می‌گذارند و انعطاف بیشتری برای اصلاح کنتراست یا تصاویر کم‌نور یا پرنور شدید فراهم می‌کنند.

هیستوگرام‌ها در ابتدا ممکن است کمی گیج‌کننده به نظر برسند و عکاسان تازه‌کار اغلب ترجیح می‌دهند به چشم خود اعتماد کنند و آن‌ها را نادیده بگیرند. این روش اشکالی ندارد، اما به احتمال زیاد کیفیت و دقت لازم برای برجسته شدن واقعی عکس‌هایتان را فراهم نمی‌کند.

یاد گرفتن نحوه کار با هیستوگرام زمان زیادی نمی‌برد و وقتی آن را درک کنید، تبدیل به ابزاری مفید در طول مسیر حرفه‌ای شما به عنوان عکاس خواهد شد.

استفاده از هیستوگرام و تنظیم آن، راه بسیار خوبی برای رسیدن به نوردهی، روشنایی و کنتراست مناسب در تصویر است.